Susanne KIEST voor Kinderen in Echtscheidingssituaties

Elise Haarman in gesprek met Susanne Bruning

In tegenstelling tot wat mensen soms denken, gaat KIES-coaching niet over de keuze bij wie je wil gaan wonen, vertelt Susanne bij wijze van introductie. Bij KIES leer je kiezen voor jezelf. Susanne helpt kinderen daarbij.

Ik begin meteen met een brutale vraag… ben je zelf ervaringsdeskundige op het gebied van scheiding?

Niet als je op mijn privéleven doelt. In mijn werk op het speciaal onderwijs kom ik wel veel kinderen van gescheiden ouders tegen. Maar ervaringsdeskundigheid is geen voorwaarde om een goede KIES-coach te zijn. Het is juist belangrijk om een professionele afstand te hebben. Daarbij heb ik als orthopedagoog het voordeel dat ik de normale ontwikkeling goed ken. Zo zijn driftbuien bij peuters heel normaal, maar bij kleuters kunnen ze reden zijn tot zorg.

Tsja, aan een oncoloog of logopedist stel je ook niet de vraag of ze er zelf ervaring mee hebben… wat was voor jou dan de aanleiding om je hierin te gaan verdiepen?

Doordat ik op school zag wat echtscheiding met kinderen kan doen, in gedrag, emoties en leerresultaten, raakte ik steeds meer overtuigd van het feit dat deze kinderen iets anders nodig hebben. Ik zeg bewust ‘kán doen’, want een echtscheiding leidt niet altijd tot problemen. Maar helaas is dit wel vaak het geval.

Wat hebben deze kinderen dan nodig?

Ten eerste: duidelijkheid. Ook als de scheiding tijdelijk is, moet dit naar kinderen toe uitgelegd worden. Sommige kinderen hebben last van schuldgevoelens. Anderen hebben moeite met de verschillende regels die bij papa en mama gelden. Vaak gaan we heel praktisch op zoek naar oplossingen voor problemen. Tijdens de coaching help ik kinderen daarbij. Soms ligt de oplossing gewoon in hetzelfde dekbed bij beide ouders of het meenemen van een huisdier. Kinderen moeten leren dat ze alles mogen vragen of zeggen tegen hun ouders. Vaak zijn ze bang om hun ouders verdriet te doen. Ze willen hun ouders beschermen en vertellen of vragen liever niets meer.

Komen alle kinderen van gescheiden ouders in aanmerking?

Het is in principe een preventieve methode, om te voorkomen dat kinderen nadelige gevolgen ondervinden van de scheiding. Maar dat wil niet zeggen dat je er vijf jaar na de scheiding niets meer aan hebt. De scheiding kan een kind in elke levensfase weer voor andere uitdagingen stellen. Wel heb ik pas een kind geweigerd dat nog middenin een psychodiagnostisch onderzoeksproces zat. Het belang van het kind staat altijd voorop.

Wat als één van beide ouders zijn handen er volledig vanaf trekt?

Om te kunnen starten heb ik van beide ouders toestemming nodig. Helaas weten we uit de cijfers dat lang niet altijd beide ouders betrokken blijven bij de opvoeding. Door een KIES-traject vanuit de gezamenlijke verantwoordelijkheid van ouders te starten, hoop je te voorkomen dan één van de ouders buiten spel komt te staan. Vrijwel geen enkele ouder kiest er vrijwillig voor om geen contact meer met zijn of haar kind te hebben.

Hoe zien de KIES-trainingen eruit?

Natuurlijk wordt er serieus gepraat, maar we doen ook renspelletjes, waarbij je bijvoorbeeld ‘vrij’ bent als je hulp vraagt. Of ik zet een grote mand neer, waaruit kinderen om de beurt een voorwerp moeten pakken en er iets over moeten zeggen. Met pubers kun je heel interessante discussies voeren, bijvoorbeeld naar aanleiding van krantenartikelen.

Ik noem het trouwens geen ‘training’, want dat suggereert dat kinderen hier bepaalde vaardigheden moeten leren. Ze komen hier niet omdat ze ergens in tekort schieten, maar omdat de situatie voor hen is veranderd. Daar probeer ik ze grip op te laten krijgen. Liever gebruik ik daarom het woord ‘KIES-groep’.

Werk je altijd in groepen?

Nee, momenteel begeleid ik een meisje individueel. Dan kan je echt gericht bezig gaan met een bepaalde hulpvraag. Dit meisje is bijvoorbeeld voortdurend bang dat haar ouders ruzie krijgen, maar durft daar niets van te zeggen. Ik leer haar te communiceren met de ik-boodschap. Dat werkt goed. Maar groepen hebben weer het voordeel dat kinderen steun hebben aan elkaar.

Ik las dat je de begeleiding op verschillende plekken aanbiedt. Je hebt een praktijkruimte in Epe en bij Het Familierechtkantoor in Zwolle, maar het liefst geef je de begeleiding op school. Is het voor kinderen niet verwarrend als ze op school over thuis moeten praten?

Nee, voor kinderen van gescheiden ouders is school juist een relatief zorgeloze plek, waardoor ze ontspannen kunnen praten. Op school ervaren ze dat ze niet de enige zijn. Bovendien zit papa of mama niet op de gang te wachten, wat het vertrouwelijker maakt. Het is de bedoeling dat kinderen met plezier naar de KIES-coaching komen, het is geen huilgroepje!

Je gaat ook omgangsbegeleiding aan ouders geven, maar niet tegelijk met de begeleiding aan kinderen. Waarom mag dit niet overlappen?

Dat heeft ook te maken met de sfeer van vertrouwelijkheid. Alles wat kinderen in de KIES-groep vertellen, blijft onder ons. Maar als ze weten dat je ook geregeld met hun ouders spreekt, voelen ze zich mogelijk minder vrij.

Wat kost de begeleiding?

KIES-groepen die ik op school geef, zijn voor ouders gratis. Deze kunnen gefinancierd worden vanuit subsidie voor preventief jeugdbeleid. Daarbuiten zijn de kosten voor groepen 40 euro per uur en voor individuele begeleiding 60 euro per uur. De begeleiding duurt vijf tot acht bijeenkomsten.

Heb je tot slot nog een paar do’s en don’ts voor ouders die in scheiding liggen?

Geef meteen aan dat de scheiding definitief is. Bijna alle kinderen houden herenigingsfantasieën en hopen dat papa en mama toch weer een gezin gaan vormen. Tegelijkertijd moet je kinderen de tijd geven om te wennen aan de nieuwe situatie. Als het één keer ‘niet leuk’ was bij papa, is dat niet meteen reden om de omgangsregeling te wijzigen.

Maak expliciet en impliciet duidelijk dat de scheiding niet aan de kinderen ligt. Zeg bij weerzien van de kinderen nooit ‘Ik heb je zo gemist!’, maar ‘Wat fijn je weer te zien!’ Zo voorkom je schuldgevoelens. Maak elkaar niet zwart in het bijzijn van de kinderen en gebruik de kinderen niet als doorgeefluik. Zo kan ik nog wel even doorgaan. Het is heel voor de hand liggend, en toch gebeurt het...

 

Susanne Bruning is 34 jaar oud en werkt sinds kort als KIES-coach vanuit haar eigen praktijk “Kind en scheiden” in Epe. KIES staat voor Kinderen in Echtscheidingssituaties. Het is een wetenschappelijk bewezen effectieve methode. Als KIES-coach werkt ze samen met haar zus Josine, die advocaat en mediator is bij Het Familierechtkantoor in Zwolle. Naast KIES-coach is Susanne orthopedagoog bij de Verschoorschool in Nunspeet. Ze is gespecialiseerd in autisme.